परीक्षेविषयी

MPSC राज्यसेवा म्हणजे काय, आणि अर्ज कोण करू शकते?

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाची राज्यसेवा परीक्षा राज्यातील गट-अ व गट-ब राजपत्रित अधिकाऱ्यांची भरती करते. खालील सर्व माहिती, जिथे वेगळे सांगितले आहे ते सोडून, MPSC च्या 2025–26 मधील जाहिरात व प्रसिद्धीपत्रकांतून घेतली आहे; 2027 च्या जाहिरातीत तपशील बदलू शकतात.

ही परीक्षा काय आहे

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC) हा राज्यघटनेच्या कलम 315 अंतर्गत स्थापन झालेला राज्य लोकसेवा आयोग आहे. त्याची राज्यसेवा परीक्षा, जी आता “महाराष्ट्र राजपत्रित नागरी सेवा गट-अ व गट-ब संयुक्त पूर्व परीक्षा” म्हणून जाहीर होते, उपजिल्हाधिकारी, पोलीस उपअधीक्षक, सहायक राज्यकर आयुक्त, गटविकास अधिकारी, तहसीलदार अशी पदे भरते.

तिचे तीन टप्पे आहेत: वस्तुनिष्ठ पूर्व परीक्षा (फक्त चाळणी), वर्णनात्मक मुख्य परीक्षा आणि मुलाखत. 2026 ची पूर्व परीक्षा (जाहिरात क्र. 132/2025, 87 पदे) 31 मे 2026 रोजी झाली.

अर्ज कोण करू शकते

नागरिकत्व: भारतीय नागरिक, मराठीचे ज्ञान आवश्यक.
शैक्षणिक पात्रता: मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी (काही पदांसाठी विशिष्ट पदवी). अंतिम वर्षाचे विद्यार्थी पूर्व परीक्षा देऊ शकतात, पण मुख्य परीक्षेचा अर्ज करण्याच्या अंतिम तारखेपर्यंत पदवी उत्तीर्ण असावी.
परीक्षेच्या वर्षाच्या 1 एप्रिल रोजी वय: किमान 19 (काही पदांसाठी 18). कमाल: खुला प्रवर्ग 38; मागासवर्गीय, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक व अनाथ, तसेच पात्र खेळाडू व माजी सैनिक 43; दिव्यांग 45. एकच सवलत लागू होते.
प्रयत्न: सध्या मर्यादा नाही (MPSC ने 2022 मध्ये प्रयत्नांची मर्यादा काढली).
शुल्क (2026): खुला ₹544; मागासवर्गीय, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक, अनाथ व दिव्यांग ₹344.

पूर्व परीक्षा

प्रत्येकी 200 गुण व 2 तासांचे दोन अनिवार्य वस्तुनिष्ठ पेपर, मराठी व इंग्रजी दोन्ही भाषांत छापलेले. कोणताही एक पेपर चुकवला तर अपात्र.

पेपर I (सामान्य अध्ययन): 2 गुणांचे 100 प्रश्न: चालू घडामोडी, इतिहास, भूगोल, राज्यव्यवस्था, आर्थिक व सामाजिक विकास, पर्यावरण आणि सामान्य विज्ञान. मुख्य परीक्षेसाठीची गुणवत्ता यादी फक्त पेपर I वर ठरते.

पेपर II (CSAT): 2.5 गुणांचे 80 प्रश्न: आकलन, तर्कक्षमता, निर्णयक्षमता, अंकगणित आणि माहितीचे विश्लेषण. तो पात्रतेसाठी आहे: तुमचा पेपर I ग्राह्य धरला जाण्यासाठी 33% (66 गुण) लागतात.

नकारात्मक गुणदान: चुकीच्या उत्तराला त्या प्रश्नाच्या गुणांपैकी एक चतुर्थांश वजा (पेपर I मध्ये −0.5); रिकाम्या प्रश्नाला काहीही वजा नाही; दोन उत्तरे नोंदवली तर चूक समजली जाते. CSAT मधील निर्णयक्षमतेच्या प्रश्नांना नकारात्मक गुणदान नसते असे मोठ्या प्रमाणात सांगितले जाते; तुमच्या वर्षाच्या सूचनांमध्ये खात्री करा.

2026 मध्ये राज्यसेवेसाठी खुल्या सर्वसाधारण प्रवर्गाचा cut-off 200 पैकी 98 होता. 2027 पासून वर्षातून एकापेक्षा जास्त वेळा, सत्रांमध्ये normalisation सह, संगणकाधारित पूर्व परीक्षा घेण्याचे MPSC ने जाहीर केले आहे.

मुख्य परीक्षा व मुलाखत

2026 साठी मुख्य परीक्षा वर्णनात्मक आहे: मराठी व इंग्रजी (प्रत्येकी 300 गुण, 25% पात्रतेसाठी), निबंध (250), सामान्य अध्ययनाचे चार पेपर (प्रत्येकी 250) आणि दोन वैकल्पिक पेपर (प्रत्येकी 250): 1,750 गुण, अधिक 275 गुणांची मुलाखत.

2027 पासून वैकल्पिक विषय वगळले आहेत: मराठी व इंग्रजी (पात्रतेसाठी), निबंध आणि सामान्य अध्ययन I–IV मिळून 1,250 गुण, आणि मुलाखत 175 गुणांची, एकूण 1,425 (MPSC प्रसिद्धीपत्रक 25 जून 2026 व शुद्धिपत्रक 22 जुलै 2026).

या संकेतस्थळावर काय आहे

पेपर I चे स्थिर विषय (इतिहास, भूगोल, राज्यव्यवस्था, अर्थव्यवस्था, विज्ञान व पर्यावरण) आणि पेपर II. चालू घडामोडी समाविष्ट नाहीत: त्या दर महिन्याला बदलतात, म्हणून या संकेतस्थळासोबत रोज वृत्तपत्र आणि मासिक संकलन वाचा.

स्वरूप एका नजरेत

विभाग	प्रश्न	गुण
इतिहास	20	40
भूगोल	20	40
राज्यव्यवस्था	20	40
अर्थव्यवस्था	20	40
विज्ञान व पर्यावरण	20	40
एकूण	100	200
CSAT (पेपर II)	पेपर II · 80 प्रश्न · 200 गुण · पात्रतेसाठी (33%)

कालावधी: 120 मिनिटे
प्रत्येक बरोबर उत्तराला गुण: 2
निगेटिव्ह मार्किंग: प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी −0.5
माध्यम: मराठी व इंग्रजी (प्रश्नपत्रिका दोन्ही भाषांत छापलेली असते)
पद्धत: वस्तुनिष्ठ, OMR पत्रिकेवर (2026). 2027 पासून संगणकाधारित पूर्व परीक्षा, वर्षातून एकापेक्षा जास्त वेळा, असे MPSC ने जाहीर केले आहे; 2027 ची जाहिरात तपासा.
पात्रता: मराठीचे ज्ञान असलेला भारतीय नागरिक. मान्यताप्राप्त विद्यापीठाची पदवी (अंतिम वर्षाचे विद्यार्थी पूर्व परीक्षा देऊ शकतात, मुख्य परीक्षेचा अर्ज करण्याच्या अंतिम तारखेपर्यंत पदवी उत्तीर्ण असावी). परीक्षेच्या वर्षाच्या 1 एप्रिल रोजी वय: किमान 19 (काही पदांसाठी 18), कमाल 38 (खुला), 43 (मागासवर्गीय, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक, अनाथ, खेळाडू, माजी सैनिक) किंवा 45 (दिव्यांग). प्रयत्नांवर मर्यादा नाही.