MPSC तयारी English

MPSC राज्यसेवा · पूर्व परीक्षा

प्रत्येक अवघड संकल्पना, रोजच्या जीवनातील उपमेने

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षेची मोफत तयारी, मराठीत. सर्व 62 विषयांची सुरुवात महाराष्ट्रातील रोजच्या आयुष्यातील एका चित्राने होते (ग्रामसभा, साखर कारखाना, एसटी बस, वारी), त्यामुळे संकल्पना पक्की बसते. नंतर तथ्ये, सोडवलेले उदाहरण, MPSC लावत असलेले सापळे आणि खऱ्या विधान-जोड्या पद्धतीचे सराव प्रश्न. प्रश्नपत्रिकेप्रमाणे इथले प्रश्न व पर्याय मराठीत आहेत, आणि प्रत्येक प्रश्नाखाली इंग्रजी प्रश्न. शेवटी खऱ्या −¼ गुणपद्धतीने वेळेसह सराव परीक्षा.

100प्रश्न (पेपर I)
200गुण
120मिनिटे
−0.5प्रत्येक चुकीसाठी
इथून सुरू करा प्रारंभिक चाचणी द्या सहाही विभागांवर छोटी चाचणी. कोणता विभाग आधी अभ्यासायचा ते सांगते. दिवसागणिक आराखडा →

सहा विभाग

सराव परीक्षेत ~20 प्रश्न · ~22 मिनिटे

इतिहास

महाराष्ट्राच्या दृष्टिकोनातून प्राचीन भारत ते स्वातंत्र्य: सातवाहन व वारकरी संत, छत्रपती शिवाजी महाराज व पेशवे, ब्रिटिश राजवट, महाराष्ट्रातील समाजसुधारक, राष्ट्रीय चळवळ आणि संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ.

0 / 10 विषय पूर्ण

 सराव परीक्षेत ~20 प्रश्न · ~24 मिनिटे

भूगोल

प्राकृतिक भूगोल यंत्रणेसारखा समजावलेला (भूपट्ट, वारे, मान्सून, सागरी प्रवाह, प्रमाणवेळा), नंतर भारत व महाराष्ट्र: कोकण, सह्याद्री व दख्खनचे पठार, नद्या व धरणे, मृदा, पिके आणि लोकसंख्या.

0 / 10 विषय पूर्ण

 सराव परीक्षेत ~20 प्रश्न · ~24 मिनिटे

राज्यव्यवस्था

राज्यघटना, मूलभूत हक्क व मार्गदर्शक तत्त्वे, संसद व राष्ट्रपती, न्यायालये, राज्यपाल व राज्य विधिमंडळ, पंचायत राज, आणीबाणी आणि घटनात्मक संस्था, MPSC विचारत असलेल्या कलम क्रमांकांसह.

0 / 11 विषय पूर्ण

 सराव परीक्षेत ~20 प्रश्न · ~26 मिनिटे

अर्थव्यवस्था

उमेदवारांना सर्वांत अवघड वाटणारा विभाग. राष्ट्रीय उत्पन्न, चलनवाढ, पैसा व बँकिंग, RBI चे धोरण, अर्थसंकल्प व तूट, GST, नियोजन, दारिद्र्य, शेती आणि व्यवहारतोल, प्रत्येक घर किंवा गावाच्या उदाहरणाशी जोडलेला.

0 / 10 विषय पूर्ण

 सराव परीक्षेत ~20 प्रश्न · ~24 मिनिटे

विज्ञान व पर्यावरण

शालेय पातळीवरचे पण संकल्पनात्मक विचारले जाणारे सामान्य विज्ञान: प्रकाश, विद्युत, अणू, आम्ल व आम्लारी, पेशी व आनुवंशिकता, मानवी शरीर, पोषण व रोग, तसेच परिस्थितिकी, जैवविविधता आणि हवामान बदल.

0 / 10 विषय पूर्ण

 पेपर II · 80 प्रश्न · 200 गुण · पात्रतेसाठी (33%)

CSAT (पेपर II)

दुसरा पेपर: आकलन, निर्णयक्षमता, अंकगणित, तर्कक्षमता आणि माहितीचे विश्लेषण. यात फक्त उत्तीर्ण (33%) व्हायचे असते, पण तरीही तो तुमचा प्रयत्न संपवू शकतो, म्हणून दर आठवड्याला सराव करा. GS सराव परीक्षेत समाविष्ट नाही; CSAT झटपट सराव वापरा.

0 / 11 विषय पूर्ण

परीक्षा एका नजरेत

  • स्वरूप: दोन अनिवार्य पेपर, प्रत्येकी 2 तास व 200 गुण. पेपर I (सामान्य अध्ययन): 100 प्रश्न. पेपर II (CSAT): 80 प्रश्न, 33% पात्रतेसाठी.
  • गुणदान: चुकीच्या उत्तराला त्या प्रश्नाच्या गुणांपैकी एक चतुर्थांश वजा (पेपर I मध्ये −0.5); रिकाम्याला काहीही वजा नाही. मुख्य परीक्षेची गुणवत्ता यादी फक्त पेपर I वर.
  • केव्हा: 2026 ची पूर्व परीक्षा 31 मे 2026 रोजी झाली. 2027 पासून वर्षातून एकापेक्षा जास्त वेळा संगणकाधारित पूर्व परीक्षा घेण्याची MPSC ची योजना आहे.
  • माध्यम: मराठी व इंग्रजी: प्रत्येक प्रश्न दोन्ही भाषांत छापलेला.
  • पात्रता: भारतीय नागरिक, पदवीधर (अंतिम वर्षाचे विद्यार्थीही), मराठीचे ज्ञान. खुल्या प्रवर्गासाठी वय 19–38; राखीव प्रवर्गांसाठी 43 किंवा 45 पर्यंत. प्रयत्नांवर मर्यादा नाही.

स्रोत: MPSC जाहिरात क्र. 132/2025 आणि 2026 ची प्रसिद्धीपत्रके. चालू वर्षासाठी mpsc.gov.in तपासा. मुख्य परीक्षेचे स्वरूप व 2027 मधील बदलांसह अधिक माहिती परीक्षेविषयी पानावर.

परीक्षेच्या दिवशीची रणनीती

असं समजा…

APMC मध्ये कांदा विकणं. विकलेल्या प्रत्येक पोत्याचे ₹2 मिळतात, पण सडके निघालेले पोते व्यापाऱ्याच्या विश्वासातून ₹0.50 घालवते. घरी ठेवलेल्या पोत्याने काहीच जात नाही. खात्रीचे पोते विका, आणि ज्यांच्याबद्दलची अर्धी शंका दूर करता येते ती; बाकी ठेवा.

  1. पेपरच्या दोन फेऱ्या. पहिली फेरी: खात्रीचे सर्व प्रश्न सोडवा, बाकींवर खूण करा. दुसरी फेरी: उरलेल्या वेळेत खूण केलेल्या प्रश्नांकडे परत या.
  2. −¼ चा नियम, नीट वापरा. चार पर्याय आणि चुकीला −0.5 असताना निव्वळ अंदाजाने सरासरी तोटा होत नाही, पण फायदाही होत नाही. दोन पर्याय बाद करता आले तर शक्यता तुमच्या बाजूने: उत्तर द्या. एकही बाद करता येत नसेल तर सोडा.
  3. विधानांचे प्रश्न: बाद करत चला. प्रत्येक विधान स्वतंत्रपणे तपासा. एखादे विधान नक्की चूक आहे हे कळले तर साधारणपणे दोन पर्याय लगेच बाद होतात.
  4. पेपर II उत्तीर्ण होण्यासाठी, शर्यत नाही. CSAT मध्ये 200 पैकी सुरक्षित 90+ हे ध्येय ठेवा, कमाल नाही. सोपे वाटणारे निर्णयक्षमता व आकलनाचे प्रश्न आधी सोडवा.
  5. उत्तरे टप्प्याटप्प्याने भरा. प्रत्येक पान संपल्यावर OMR भरा, शेवटी कधीही नाही, आणि प्रत्येक वेळी प्रश्न क्रमांक तपासा.

8 आठवड्यांचा अभ्यास आराखडा दिवसागणिक आराखडा →

प्रत्येक आठवड्यात GS चे विभाग आणि CSAT मिसळले आहेत, म्हणजे कोणताही विषय विसरला जात नाही. तुम्ही पूर्ण म्हणून खूण केलेले विषय इथेही ✓ सह दिसतात.

आठवडा 1 पाया: राज्यघटनेची निर्मिती, प्राचीन भारत, पृथ्वी, राष्ट्रीय उत्पन्न, प्रकाश, संख्या
राज्यघटनेची निर्मिती (1773–1935 चे कायदे, संविधान सभा, स्रोत) प्रास्ताविका, ठळक वैशिष्ट्ये आणि घटनादुरुस्ती (कलम 368, मूलभूत संरचना) सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, बौद्ध व जैन धर्म महाराष्ट्रातील राजवंश आणि वारकरी संत (सातवाहन ते यादव; ज्ञानेश्वर ते तुकाराम) पृथ्वीचे अंतरंग, भूपट्ट विवर्तनिकी, भूकंप आणि ज्वालामुखी राष्ट्रीय उत्पन्न: GDP, GNP, NNP, घटक किंमत विरुद्ध बाजार किंमत, वास्तविक विरुद्ध नाममात्र प्रकाश: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे आणि दृष्टिदोष संख्या पद्धती: विभाज्यता, मसावि आणि लसावि, बाकी, एकक अंक
आजपासून दोन सवयी लावा: चालू घडामोडींसाठी रोज 30 मिनिटे वृत्तपत्र (इथे समाविष्ट नाही), आणि परीक्षेपर्यंत रोज 10 CSAT प्रश्न.
आठवडा 2 हक्क, छत्रपती शिवाजी महाराज व पेशवे, प्रमाणवेळा व वारे, चलनवाढ, शेकडेवारी
मूलभूत हक्क आणि प्राधिलेख (कलम 12–35) राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे आणि मूलभूत कर्तव्ये शिवाजी महाराज आणि स्वराज्य: प्रशासन आणि अष्टप्रधान मंडळ पेशवे आणि मराठा महासंघ (1818 पर्यंत) अक्षांश, रेखांश आणि वेळ (भारतीय प्रमाण वेळ, कालविभागांची गणिते) वातावरण, वायुदाब पट्टे, कोरिऑलिस बल आणि ग्रहीय वारे चलनवाढ: CPI, WPI, मागणीप्रेरित विरुद्ध खर्चप्रेरित, मंदीयुक्त चलनवाढ, चलनघट शेकडेवारी, नफा-तोटा, सरळव्याज आणि चक्रवाढ व्याज
आठवडा 3 केंद्र सरकार, ब्रिटिश सत्तेचा विस्तार, मान्सून, पैसा व RBI, विद्युत, आकलन
राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, पंतप्रधान आणि मंत्रिपरिषद संसद: लोकसभा, राज्यसभा आणि विधेयक कायदा कसा बनतो (धन विधेयक, संयुक्त बैठक) ब्रिटिश सत्तेचा विस्तार: तैनाती फौज, संस्थाने खालसा धोरण, जमीन महसूल पद्धती 1857 चा उठाव (महाराष्ट्राच्या सहभागासह) भारतीय मान्सूनची कार्यपद्धती (ITCZ, जेट प्रवाह, एल निनो, IOD) पैसा आणि बँकिंग: पैशाची कार्ये, पैशाचा पुरवठा (M0, M1, M3), पतनिर्मिती, बँकांचे प्रकार RBI आणि मौद्रिक धोरण: रेपो, रिव्हर्स रेपो, CRR, SLR, MPC आणि चलनवाढ लक्ष्यीकरण विद्युत आणि चुंबकत्व: ओहमचा नियम, एकसर/समांतर जोडणी, घरगुती वायरिंग, विद्युतचुंबकीय प्रवर्तन उतारा आकलन: मध्यवर्ती कल्पना, अनुमान आणि गृहीतक
आठवडा 4 न्यायालये व राज्ये, समाजसुधारक, महासागर व भारताचे प्राकृतिक विभाग, अर्थसंकल्प, अणू, गुणोत्तर
सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालये आणि न्यायालयीन पुनर्विलोकन राज्यपाल, मुख्यमंत्री आणि राज्य विधिमंडळ (महाराष्ट्राचे द्विगृही विधिमंडळ) महाराष्ट्रातील समाजसुधारक (फुले, रानडे, आगरकर, शाहू, आंबेडकर, कर्वे…) सागरी प्रवाह आणि भरती-ओहोटी भारताचे प्राकृतिक विभाग आणि जलप्रणाली केंद्रीय अर्थसंकल्प आणि राजकोषीय धोरण: महसुली विरुद्ध भांडवली, राजकोषीय, महसुली आणि प्राथमिक तूट, FRBM अणूची संरचना, समस्थानिके आणि आवर्तसारणी आम्ल, आम्लारी, क्षार आणि pH (दैनंदिन जीवनातील रसायने) गुणोत्तर, प्रमाण, सरासरी आणि मिश्रणे
आठवडा 5 स्थानिक शासन, 1919 पर्यंतची राष्ट्रीय चळवळ, लोकसंख्या, GST व नियोजन, पेशी, काम व वेग
पंचायत राज आणि नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था (73 वी/74 वी घटनादुरुस्ती; महाराष्ट्राचे तीन स्तर) भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस, मवाळ व जहाल, टिळक, बंगालची फाळणी आणि स्वदेशी लोकसंख्या आणि जनगणना (घनता, लिंग गुणोत्तर, साक्षरता, नागरीकरण; जनगणना 2011 ची आकडेवारी, जनगणनेची सद्यःस्थिती काळजीपूर्वक मांडलेली) कर आकारणी आणि GST: प्रत्यक्ष विरुद्ध अप्रत्यक्ष, प्रगतिशील विरुद्ध प्रतिगामी, GST रचना आणि परिषद भारतातील नियोजन: पंचवार्षिक योजना ते निती आयोग पेशी, DNA आणि आनुवंशिकता (मेंडेल, लिंगनिश्चिती, आनुवंशिक विकार) काळ आणि काम, नळ आणि टाकी वेळ, वेग आणि अंतर (आगगाड्या, होड्या, सापेक्ष वेग)
आठवडा 6 संघराज्य व्यवस्था, गांधी युग, महाराष्ट्राची प्राकृतिक रचना व नद्या, दारिद्र्य, मानवी शरीर, तर्कक्षमता
केंद्र–राज्य संबंध आणि आणीबाणीच्या तरतुदी (कलम 352, 356, 360) गांधीयुग ते स्वातंत्र्य (असहकार, सविनय कायदेभंग, चले जाव, महाराष्ट्रातील 1942) महाराष्ट्र: कोकण, सह्याद्री आणि दख्खनचे पठार महाराष्ट्रातील नद्या आणि धरणे (गोदावरी, कृष्णा, तापी, भीमा…; पश्चिमवाहिनी विरुद्ध पूर्ववाहिनी) दारिद्र्य आणि बेरोजगारी: मापन, प्रकार, योजना (MGNREGA इत्यादी) मानवी शरीरसंस्था: पचन, रक्ताभिसरण, श्वसन, चेतासंस्था आणि अंतःस्रावी संस्था पोषण, जीवनसत्त्वे, रोग आणि रोगप्रतिकारशक्ती (लसी, रोगकारक) संख्या आणि अक्षर मालिका, सांकेतिक भाषा (Coding–Decoding) नातेसंबंध आणि दिशाज्ञान
आठवडा 7 घटनात्मक संस्था, संयुक्त महाराष्ट्र, मृदा व पिके, शेती व व्यापार, पर्यावरण, तर्क व माहिती विश्लेषण
घटनात्मक संस्था: निवडणूक आयोग, नियंत्रक व महालेखापरीक्षक, वित्त आयोग, संघ लोकसेवा आयोग आणि राज्य लोकसेवा आयोग संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ आणि राज्याची निर्मिती (1960) महाराष्ट्रातील मृदा, हवामान विभाग आणि पिके कृषी अर्थशास्त्र: MSP, हरितक्रांती, APMC, सहकार (महाराष्ट्रातील साखर आणि दुग्ध सहकारी संस्था) बाह्य क्षेत्र: व्यवहारतोल, विनिमय दर, FDI विरुद्ध FPI, WTO परिस्थितिकी: अन्नसाखळी, ऊर्जाप्रवाह (10% नियम), जैव-भू-रासायनिक चक्रे जैवविविधता आणि संवर्धन (हॉटस्पॉट, IUCN श्रेणी, महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय उद्याने आणि व्याघ्र प्रकल्प) हवामान बदल, ओझोन क्षय आणि प्रदूषण (हरितगृह परिणाम, क्योटो, पॅरिस, माँट्रियल करार) संवाक्य (Syllogism) आणि विधान–निष्कर्ष माहितीचे विश्लेषण: सारण्या, स्तंभालेख आणि वृत्तालेख निर्णयक्षमता आणि समस्या निराकरण (प्रशासकीय प्रसंग)
आठवडा 8 सराव परीक्षा, मागील प्रश्नपत्रिका आणि उजळणी
इथली पूर्ण पेपर I सराव परीक्षा आणि प्रिंट केलेल्या OMR वर अधिकृत मागील प्रश्नपत्रिका (दोन्ही पेपर) आलटून-पालटून द्या. प्रत्येक परीक्षेनंतर चुकलेला प्रत्येक विषय पुन्हा उघडा आणि त्याचा सराव पुन्हा सोडवा. रोज एक CSAT झटपट सराव ठेवा. रोज उजळणी पत्रक वाचा.

परीक्षेच्या दिवसाची यादी

सर्वसाधारण मुद्दे; नेमके नियम व वेळा तुमच्या प्रवेशप्रमाणपत्रावर दिलेल्या असतात. आदल्या रात्री वाचा.

स्वतःची परीक्षा घ्यायला तयार?

सराव परीक्षा म्हणजे पेपर I: पाच GS विभागांतून 20/20/20/20/20 विभागणीत 100 प्रश्न, 2 तासांचा टायमर आणि खरे −0.5 गुणदान, शेवटी विभागवार निकाल व स्पष्टीकरणे. CSAT चा सराव स्वतंत्रपणे करा.

सराव परीक्षा सुरू करा झटपट उजळणी पत्रक